Akromegali: Yavaş Yavaş Değişen Yüzler ve Eller
Bazen aynaya bakınca bir şeylerin farklı olduğunu fark edersin ya hani. Yüz hatları biraz daha kalınlaşmış gibi, ellerdeki yüzükler daralmış, ayakkabılar sıkıyor. Çoğu kişi bunu yaşa, kiloya falan yorar. Oysa akromegali denen bu hastalık, sessiz sedasız ilerler ve fark edildiğinde genellikle yıllar geçmiş olur.
Hipofiz bezindeki iyi huylu bir tümör (adenom), büyüme hormonu (GH - growth hormone) fazla salgılatır. Yetişkinlerde kemikler uzamaz ama uç kısımlar –el ayak burun çene– kalınlaşır, büyür. Yüz kabalaşır, dudaklar kalınlaşır, dil bile büyüyebilir. Ses kalınlaşır, aşırı terleme başlar. Bazıları baş ağrısı çeker, görme bulanıklaşır çünkü tümör optik sinirlere baskı yapar.
Belirtiler ne kadar gizli kalabiliyor?
Hastaların çoğu tanıyı ortalama 5-7 yıl gecikmeyle alır diyor uzmanlar. Erken evrede sadece el ayakkabı numarası artıyor gibi görünür. Sonra eklem ağrıları, yorgunluk, uykuda solunum durması (uyku apnesi) eklenir. Tedavi edilmezse diyabet, hipertansiyon, kalp büyümesi gibi ciddi sorunlar kapıyı çalar. Hatta ölüm riski 2-3 kat artabiliyor.
Tedavi seçenekleri neler?
İlk akla gelen, transsfenoidal cerrahi yani burundan girilerek hipofiz tümörünün çıkarılması. Deneyimli ellerde başarı oranı yüksek, hormon seviyeleri normale dönebiliyor. Ama tümör tam temizlenemezse sıra ilaçlara geliyor. Somatostatin analogları (oktreotid, lanreotid) en sık kullanılanlar; enjeksiyonla veriliyor, GH ve IGF-1 seviyelerini düşürüyor (IGF-1: insülin benzeri büyüme faktörü-1, GH'nin etkisini yansıtan ana marker).
Bazen dopamin agonistleri (kabergolin gibi) veya pegvisomant ekleniyor. Radyoterapi ise artık son çare, çünkü etkisi yıllar sonra ortaya çıkıyor.
Son yıllarda umut verici yenilikler var
2025'te ABD'de paltusotine (Palsonify) adlı yeni bir oral ilaç onay aldı. Günlük hap şeklinde, enjeksiyon derdini ortadan kaldırıyor. Uzun vadeli veriler IGF-1 kontrolünü kalıcı sağladığını gösteriyor. Avrupa'da da onay süreci devam ediyor, 2026 başlarında netleşebilir. Bu tür yenilikler, hastaların hayatını epey kolaylaştıracak gibi duruyor. Tabii her hasta için en uygun yol endokrinologla belirleniyor.
Kısa not: Türkiye'de durum
Ülkemizde nadir hastalıklar arasında sayılıyor, tam prevalans bilinmese de her yıl yeni vakalar tespit ediliyor. Üniversite hastaneleri ve referans merkezlerde tanı-tedavi iyi yapılıyor. Erken teşhis için hormon testleri, MR görüntüleme kritik.
Akromegali korkutucu gelebilir ama erken yakalanırsa kontrol altına alınabiliyor. Hayat kalitesi geri kazanılıyor, komplikasyonlar önleniyor.
Gelişmeleri medya haber.com’u takip ve sosyal medya hesaplarını takip ederek güncel bilgilere ulaşabilirsiniz.
Sonuç olarak, akromegali yönetilebilir bir hastalık. Tedavide cerrahi hala birinci seçenek, ama yeni oral tedavilerle seçenekler artıyor. IGF-1 normalleşmesi ve semptomların gerilemesi hedefleniyor. Hipofiz adenomu ve somatostatin analogları gibi terimler de sık geçiyor; ilki bezdeki iyi huylu tümör, ikincisi ise GH salgısını baskılayan ilaç grubu.